Nieuwsflash | 02/06/2020 | Isa Degryse

Contractuele verplichtingen in tijden van overmacht

Het is niet ondenkbaar dat u zich door de uitbraak van het coronavirus COVID-19 geconfronteerd ziet met moeilijke en onverwachte (economische) hindernissen. Daardoor kan het moeilijk of zelfs onmogelijk worden om uw contractuele verplichtingen nog tijdig en/of correct na te komen. Het is evenzeer mogelijk dat één van uw contractspartners u meedeelt niet langer aan zijn of haar (betalings)verplichtingen te kunnen voldoen. Hoe wordt dit juridisch aangepakt?


Overmacht - onmogelijkheid om de overeenkomst uit te voeren

De Belgische wetgever heeft voorzien dat, indien het voor één van de contractspartijen onmogelijk is geworden om zijn of haar contractuele verplichtingen na te komen, de uitvoering van de contractuele verplichtingen tijdelijk kan worden geschorst of dat zij bij definitieve onmogelijkheid kunnen tenietgaan. Dit zonder dat er in principe een schadevergoeding verschuldigd is (art. 1147 en 1148 Oud Burgerlijk Wetboek). In dat geval is er sprake van overmacht.

Er is echter slechts sprake van overmacht wanneer:

  • het gaat om een onvoorziene en onvoorzienbare gebeurtenis waarover men geen controle heeft;
  • deze gebeurtenis de uitvoering van de contractuele verplichting onmogelijk maakt.

Bijvoorbeeld: een overheidsbeslissing die een bedrijf verplicht te sluiten, waardoor de productie stilvalt en dit bedrijf niet langer aan zijn leveringsverplichtingen kan voldoen.


Belangrijk is wel dat het daadwerkelijk onmogelijk moet zijn geworden om de contractuele verbintenis nog na te komen. Het volstaat dus niet dat het nakomen van de verbintenis louter moeilijker of duurder is geworden.


Indien er sprake is van tijdelijke overmacht, zal de uitvoering van de getroffen contractuele verplichtingen in principe worden geschorst. Zodra de situatie van overmacht voorbij is, moeten de betrokken contractuele verplichtingen worden hervat. Indien de overmachtssituatie de uitvoering van de contractuele verplichtingen definitief onmogelijk maakt, kan dit leiden tot het definitief tenietgaan van de betrokken verbintenissen en, afhankelijk van de omstandigheden, tot het einde van de overeenkomst.


De uitvoering van het contract is moeilijker geworden

Onder het destijds geldende Belgische verbintenissenrecht was het uitgangspunt dat wanneer onvoorziene of gewijzigde omstandigheden de uitvoering van het contract moeilijker of duurder maakten, men de overeenkomst alsnog moest nakomen. Indien men door dergelijke omstandigheden een contractuele verbintenis toch niet nakwam, kon de wederpartij een schadevergoeding vragen en/of de ontbinding van de overeenkomst nastreven. Het is evident dat dit principe tot onredelijke en onrechtvaardige situaties kon leiden die onhoudbaar waren voor bepaalde personen of bedrijven.


Ten tijde van de uitbraak van COVID-19 voorzagen de Belgische wetgeving en rechtspraak nog niet in een algemene, eenduidige regeling voor dergelijke gewijzigde omstandigheden. Sommige rechtbanken trachtten dan te remediëren door gebruik te maken van alternatieve verbintenisrechtelijke principes om tot een evenwichtige oplossing te komen. Zo werd de term overmacht soms ruim geïnterpreteerd. Daarnaast werden soms de matigende werking van de goede trouw en het verbod op rechtsmisbruik ingeroepen om schuldenaren in moeilijkheden een uitweg te bieden. 


De uitbraak van het coronavirus COVID-19 bracht de problematiek van gewijzigde omstandigheden opnieuw onder de aandacht. Veel ondernemingen werden geconfronteerd met situaties waarin de uitvoering van hun overeenkomsten bijzonder moeilijk of economisch zwaar werd. Dit onderstreepte het belang van duidelijke contractuele afspraken over dergelijke uitzonderlijke omstandigheden. 


Het is daarom belangrijk om te weten dat u bij het opstellen van een contract zowel voor overmacht als voor gewijzigde omstandigheden bepalingen kunt voorzien die de gevolgen van deze gebeurtenissen tussen partijen regelen. Dergelijke overmachts- en hardshipclausules kunnen u dan ook veel kopzorgen en onzekerheid besparen. 


Voor meer informatie of specifiek advies hieromtrent kunt u uiteraard steeds terecht bij VDV Advocaten. 

Isa Degryse Isa Degryse

Wenst u meer informatie?

Contacteer ons